Katalogi

KATALOGI

Katalog biblioteczny jest to uporządkowany według określonych zasad spis jednostek zbioru faktycznie istniejącego informujący poprzez sygnaturę o miejscu ich przechowywania w bibliotece. Pozwala, więc zorientować się, jakie dokumenty i gdzie w bibliotece się znajdują. PBW w Rzeszowie posiada następujące katalogi:

  • katalogi kartkowe (zawierają opisy katalogowe książek wydanych do 2007 roku)
    • alfabetyczny
    • rzeczowy- ujęciowy, systematyczny według Uniwersalnej Klasyfikacji Dziesiętnej (z wydzielonym Katalogiem Reformy 1999)
    • czasopism (w Czytelni)

PBW w Rzeszowie nie posiada kartkowego katalogu tytułowego. W wypadku, gdy czytelnik zna tylko tytuł pracy, która skatalogowana jest pod hasłem autorskim może/ powinien zwrócić się o pomoc do bibliotekarza w celu ustalenia nazwiska / nazwisk autora/autorów (jeśli poszukuje jej w katalogu kartkowym).

  • katalogi komputerowe

W wypożyczalni jest obecnie 8 stanowisk komputerowych z dostępem do OPAC WWW.

Katalog komputerowy PBW w Rzeszowie jest cały czas tworzony. Pełnych opisów nie posiada jeszcze znaczna część księgozbioru zabezpieczonego/chronionego, broszur (podręczników szkolnych i programów nauczania) oraz zbiorów obcojęzycznych. Status dokumentów odszukanych za pomocą katalogu kartkowego można sprawdzić w katalogu komputerowym. Opisy katalogowe książek wydawanych od 2008 roku znajdują się już tylko w katalogu komputerowym.

PODSTAWOWE ZASADY KORZYSTANIA Z TRADYCYJNYCH KATALOGÓW KARTKOWYCH

Katalog alfabetyczny

Czytelnik korzysta z katalogu alfabetycznego, poszukując w bibliotece konkretnej książki, znanej mu z autora i tytułu.

Katalog ten wykazuje zasoby biblioteki w układzie alfabetycznym. Podstawą szeregowania kart katalogowych jest hasło opisu dokumentu. Najczęściej hasłem jest nazwa autora (hasło autorskie), w niektórych wypadkach jest nim pierwsze słowo (słowa) tytułu dzieła (hasło tytułowe) lub nazwa ciała zbiorowego, np. instytucji, organizacji, stowarzyszenia w przypadku oficjalnych wydawnictw tych ciał (hasło korporatywne).

Hasło jest elementem karty katalogowej koniecznym do wyszukania książki w katalogu. Elementem służącym identyfikacji książki jest opis bibliograficzny, który jest uporządkowanym zespołem danych o niej, sygnatura pozwala odszukać ją na półce.

Książka skatalogowana jest pod hasłem autorskim, jeśli ma jednego, dwóch lub najwyżej trzech autorów. Karty katalogowe, w których haśle występują nazwy dwóch lub trzech twórców, szeregowane są według nazwy pierwszego z nich (po kartach z hasłem zawierającym tylko nazwisko tego jednego autora). W przypadku identycznych nazw autorów, ich kolejność w katalogu określają imiona.

Prace zbiorowe, tzn. dzieła napisane przez więcej niż trzech autorów, wydawnictwa anonimowe, antologie i inne zbiory utworów oraz wszystkie wydawnictwa ciągłe skatalogowane są pod hasłem tytułowym. O miejscu dokumentu w katalogu alfabetycznym decyduje wtedy pierwszy wyraz tytułu.

PBW w Rzeszowie nie posiada katalogu tytułowego. W wypadku, gdy czytelnik zna tylko tytuł pracy, która skatalogowana jest pod hasłem autorskim może zwrócić się o pomoc do bibliotekarza w celu ustalenia nazwiska (lub nazwisk) autora (lub autorów).

Katalog systematyczny

Czytelnik często poszukuje w bibliotece nie konkretnej książki, ale wydawnictw z wybranej dziedziny lub na określony temat, sięga wtedy do katalogów rzeczowych, które informują o zbiorach w układzie uwzględniającym treść dokumentów.

Katalog systematyczny, podobnie jak alfabetyczny, obejmuje cały księgozbiór biblioteki, zawiera takie same karty katalogowe (główne), ale inny jest ich układ. W tym katalogu opisy książek z tej samej dziedziny znajdują się obok siebie.

Podstawą schematu katalogu systematycznego jest zastosowany do rzeczowego porządkowania księgozbioru system klasyfikacji dziesiętnej: Uniwersalna Klasyfikacja Dziesiętna

UKD dzieli całe piśmiennictwo na 10 podstawowych działów, uwzględniając główne dyscypliny naukowe. Oznaczone są one cyframi od 0 do 9:

  1. Dział ogólny
  2. Filozofia. Psychologia
  3. Religia. Teologia. Religioznawstwo
  4. Nauki społeczne. Prawo. Administracja
  5. - - - - --
  6. Matematyka. Nauki przyrodnicze
  7. Nauki stosowane. Medycyna. Nauki techniczne. Rolnictwo
  8. Sztuki piękne. Rozrywki. Sport
  9. Językoznawstwo. Nauka o literaturze. Literatura piękna
  10. Geografia. Biografie. Historia

Dział 4 stanowi rezerwę UKD.

Oparty na UKD katalog systematyczny ma układ wielostopniowy: każdy z działów głównych, obejmujących określoną dziedzinę wiedzy, dzieli się na poddziały niższych stopni i dalsze rozgałęzienia o coraz węższym zakresie treściowym (bardziej szczegółowe), np. dział nauk stosowanych obejmuje medycynę, a jednym z poddziałów dalszego stopnia jest fizjologia. Poddziały niższych stopni oznacza się także cyframi arabskimi, np.:

5 Matematyka. Nauki przyrodnicze 57 Nauki biologiczne 573 Biologia ogólna

Poddziały dalszych stopni mają znaki (symbole) składające się z jeszcze większej ilości cyfr.

W zależności od specyfiki księgozbioru i oczekiwań użytkowników, stosowany jest w obrębie działów głównych mniej lub bardziej szczegółowy podział. W katalogu PBW w Rzeszowie szeroko rozbudowany jest np. poddział 37 Oświata. Wychowanie. Szkolnictwo. Wydzielono w nim wszystkie opracowania związane z pedagogiką i dydaktyką szczegółową, reformą oświaty, podręczniki do różnych typów szkół

Katalog reformy oświaty został wydzielony dla ułatwienia poszukiwań programów nauczania, podręczników szkolnych i pozycji z zakresu dydaktyki szczegółowej na poszczególnych poziomach nauczania tj.:

  • nauczania przedszkolnego i zintegrowanego (I etap edukacyjny)
  • nauczania na poziomie szkoły podstawowej-klasy IV- VI ( II etap edukacyjny)
  • nauczania na poziomie gimnazjum (III etap edukacyjny)
  • nauczania na poziomie szkoły średniej (IV etap edukacyjny)

Na początku w tym katalogu znajdują się zagadnienia ogólne z zakresu polityki oświatowej.

Należy pamiętać także, że w katalogu systematycznym książki klasyfikowane są do poszczególnych działów zależnie od sposobu ujęcia ich treści (tematu) i dlatego piśmiennictwo dotyczące określonego tematu może znaleźć się w wielu działach. Na przykład publikacje na temat Polski znajdą się w Geografii, Ekonomii, Historii itd.

Dla ułatwienia czytelnikom PBW korzystania z katalogu systematycznego, umieszczono nad nim tablice z podziałem piśmiennictwa wg UKD. W pierwszych dwóch skrzynkach katalogu gromadzony jest indeks haseł tematycznych. Po prawej stronie hasła znajduje się symbol klasyfikacji UKD, po lewej- numer szufladki katalogu systematycznego, w której należy poszukiwać pozycji na dany temat. Nie zawsze indeks zawiera poszukiwane przez czytelnika hasło. O pomoc w tej i każdej innej sprawie można zwrócić się zawsze do bibliotekarza.